ΤΟΥ ΑΓΓΕΛΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ Κατά χρονικά περιθώρια θεωρήθηκε ότι ο περιορισμός της απώλειας αποθηκευμένου νερού από εξάτμιση είναι μεγάλης σημασίας στο σχεδιασμό ανακουφιστικών μέτρων για την αντιμετώπιση της ανομβρίας που μαστίζει τον τόπο. Μάλιστα έγιναν προσπάθειες αναχαίτισης και περιορισμού των απωλειών νερού από εξάτμιση. Όμως την τελευταία στιγμή κάποια γεγονότα δεν επέτρεπαν τους σχεδιασμούς να προχωρήσουν. Το πρώτο πείραμα υποστολής των απωλειών από εξάτμιση στην Κύπρο έγινε τον Ιούλιο του 1969 στη Γερμασόγεια. Τα αποτελέσματα ενθαρρυντικά. Οι απώλειες μειώθηκαν κατά 32%. Τότε το υλικό που χρησιμοποιήθηκε ήταν μονομοριακή αλιφατική πρωτογενής αλκοόλη, υλικό που χρησιμοποιείται κυρίως για την κατασκευή διαφόρων καλλυντικών παρασκευασμάτων, όπως κρέμες προσώπου. Μετά την ανομβρία του 1972- 73 προγραμματίστηκε η εφαρμογή της τεχνικής σε μεγαλύτερη έκταση και παραγγέλθηκε ποσότητα υλικού. Τον Ιούνιο του 1974 το υλικό έφθασε στο λιμάνι Αμμοχώστου και λόγω της Τουρκικής εισβολής δεν παραλήφθηκε ποτέ. Στο μεσοδιάστημα που μεσολάβησε μέχρι και το 1991 συμπληρώθηκαν τα φράγματα Ασπρόκρεμμου, Κούρη, Ευρέτου και πολλά άλλα μικρότερα. Σε συνδυασμό με τις σχετικά καλές βροχοπτώσεις το θέμα του περιορισμού της εξάτμισης ατόνησε. Το θέμα επανήλθε στην επικαιρότητα τον Οκτώβριο του 1991 μετά από ανομβρία και επανάρχισε η διερεύνηση των δυνατοτήτων περιορισμού της εξάτμισης πάνω σε πιο συγκεκριμένη βάση. Για την περίοδο 1991 μέχρι 1993 ερευνήθηκε το ποσοστό μείωσης της εξάτμισης σε δύο εξατμισόμετρα κάτω από πλήρως ελεγχόμενες συνθήκες με τη χρήση του ίδιου υλικού που χρησιμοποιήθηκε και παλαιότερα στο φράγμα Γερμασόγειας. Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε είναι γαλάκτωμα λιπαρούς αλκοόλης από φυτικά έλαια σε νερό και είναι παρόμοιο με αυτό που χρησιμοποιείται για την παρασκευή καλλυντικών. Είναι κρεμώδες και διαλύεται εύκολα στο νερό. Το υδροφοβικό μέρος του μορίου δεν επιτρέπει την πλήρη διάλυση του στο νερό και το υποχρεώνει να παραμείνει στην επιφάνεια του νερού όπου απλώνει και συνδέεται μεταξύ του δημιουργώντας ένα φιλμ απειροελάχιστου πάχους. Το φιλμ δημιουργείται από μία στρώση μορίου μόνο γι' αυτό και ονομάζεται μονο - μοριακό στρώμα. Το φιλμ εμποδίζει την απόδραση των μορίων του νερού κατά την εξάτμιση, ενώ επιτρέπει την ανταλλαγή αερίων, όπως του οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα που έχουν μεγάλη βιολογική σημασία, και τη διέλευση του ηλιακού φωτός και της βροχής. Το πείραμα με τα εξατμισόμετρα κατέδειξε ότι με την εφαρμογή του υλικού είναι δυνατό να μειωθούν οι απώλειες από την εξάτμιση κατά 50% μέσο όρο. Στη συνέχεια της έρευνας, πειράματα έγιναν σε μεγαλύτερες επιφάνειες όπως σε υδατοδεξαμενή 800 τετραγωνικών μέτρων όπου ήταν δυνατή η παρακολούθηση όλων των παραμέτρων του υδατικού ισοζυγίου. Στην περίπτωση αυτή η αποτελεσματικότητα της μεθόδου ήταν της τάξης του 30%. Δοκιμές έγιναν και στον υδατοφράκτη Άχνας με στόχο τη μελέτη του καλύτερου δυνατού τρόπου εφαρμογής του υλικού. Τα πειράματα και οι μελέτες σταμάτησαν μετά την απόφαση για κατασκευή μονάδων αφαλάτωσης, πιστεύοντας ότι με αυτό τον τρόπο επιλύεται οριστικά το πρόβλημα. Ο περιορισμός της εξάτμισης και η εξοικονόμηση σημαντικής ποσότητας νερού είναι δυνατή, με αποτελεσματικότητα της τάξης του 25% ως 40%, ανάλογα με το μέγεθος της υδάτινης επιφάνειας και της επιμελούς αναπλήρωσης του υλικού. Αυτή η εξοικονόμηση μπορεί να γίνει σε σχετικά χαμηλό κόστος σε σύγκριση με άλλους τρόπους εξοικονόμησης ή παραγωγής νερού. >>υδατική ανεπάρκεια Στο ξηροθερμικό κλίμα της Κύπρου, οι υδάτινοι πόροι, επιφανειακοί και υπόγειοι είναι περιορισμένοι. Παρά το γεγονός ότι πρόβλημα της υδατικής ανεπάρκειας διαγνώστηκε έγκαιρα, εντούτοις δεν έγινε εφικτό μέχρι σήμερα να αντιμετωπιστεί. Η σημερινή αποθηκευτική ικανότητα των φραγμάτων της Κύπρου ανέρχεται στα 327,3 εκατομμύρια κυβικά μέτρα (ΕΚΜ) νερού, σε σύγκριση με 6 ΕΚΜ που ήταν το 1960. Η Κύπρος κατατάσσεται πρώτη στον ευρωπαϊκό χώρο όσον αφορά τον αριθμό και την χωρητικότητα μεγάλων φραγμάτων σε σχέση με την έκταση της, με αναλογία πενήντα μεγάλα φράγματα για κάθε 10000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η ποσότητα νερού που αντιστοιχεί στην ολική επιφάνεια της ελεύθερης περιοχής της Κύπρου, ανέρχεται στα 2.670 εκατομμύρια κυβικά μέτρα (ΕΚΜ), αλλά μόνο το 14% ή 370 ΕΚΜ προσφέρεται για ανάπτυξη, αφού τα υπόλοιπα 86% περίπου επιστρέφουν στην ατμόσφαιρα ως απευθείας εξάτμιση. Χάνεται το 80% του νερού τους Η απώλεια του νερού από την εξάτμιση και τη διαπνοή εκτιμάται γύρω στο 80% του υδάτινου πλούτου. Αυτό το ποσοστό εξηγεί την ιδιαίτερη σημασία των υδρολογικών απωλειών στο υδατικό ισοζύγιο και ειδικότερα στην υδατική οικονομία μιας περιοχής. Οι ετήσιες απώλειες από την εξάτμιση σε όλα τα φράγματα και τις λιμνοδεξαμενές είναι της τάξης των 8 με 12 εκατ. κυβ. μέτρα ετησίως, ανάλογα με την πληρότητά τους. Η μέση ημερήσια εξάτμιση που προκύπτει είναι της τάξης των 2,9 χιλιοστομέτρων ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο επιφάνειας νερού. >>μελέτες στα συρτάρια Η ιστορία της Κύπρου είναι συνδεδεμένη με παρατεταμένες ανομβρίες. Εδώ και πολλά χρόνια το νερό που έχει ιδιαίτερη σημασία για το νησί μας, λιγοστεύει. Η πτωτική τάση της βροχόπτωσης από τη μια, αλλά και η αυξανόμενη ζήτηση από την άλλη, δεν άγγιξαν όμως την κυβερνητική πολιτική από την ανεξαρτησία και μετά, ώστε να δοθούν ριζοσπαστικές λύσεις. Όλες οι προσπάθειες απέτυχαν. Το νερό μειώνεται παρά το γεγονός ότι η τεχνολογία συνεχώς εξελίσσεται ώστε να υπάρχει επάρκεια και συνεχή ροή νερού τόσο για οικιακή, όσο βιομηχανική, αλλά και αγροτική χρήση. Οι μελέτες που έγιναν κατά καιρούς και εξακολουθούν να γίνονται όμως παραπαίουν σε κάποιο συρτάρι. Σειρά λαθών που βαραίνουν όλες τις Κυβερνήσεις, αλλά και το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων που συμβουλεύει τον εκάστοτε υπουργό Γεωργίας. Το ζήτημα όμως είναι ότι υπάρχουν μελέτες, που για κάποιους λόγους δεν προωθούνται ποτέ. Αποτέλεσμα να φτάσουμε στη σημερινή τραγική κατάσταση και να εξαρτώμαστε από την Ελλάδα, που να σημειωθεί ότι βρίσκεται σε λίγο καλύτερη θέση από εμάς, χωρίς να αποκλείεται τα επόμενα χρόνια αν δεν ληφθούν μέτρα και εκεί να διψάσουν οι καταναλωτές. >>απόφαση Τα πειράματα και οι μελέτες σταμάτησαν μετά την απόφαση για κατασκευή μονάδων αφαλάτωσης, πιστεύοντας ότι με αυτό τον τρόπο επιλύεται οριστικά το πρόβλημα.